  {"id":416,"date":"2023-02-08T11:53:33","date_gmt":"2023-02-08T21:53:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/?page_id=416"},"modified":"2024-05-24T11:23:58","modified_gmt":"2024-05-24T21:23:58","slug":"mauna-kea","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/mauna-kea\/","title":{"rendered":"Maunakea"},"content":{"rendered":"\n<p><strong><strong>Inoa | Name(s)<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Maunakea; Mauna a W\u0101kea; Mauna Kea<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hi\u02bbona \u02bb\u0101ina | Land characteristic:<\/strong> Mauna<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hi\u02bbona \u02bb\u0101ina o loko o k\u0113ia wahi | Feature(s) located within this place:<\/strong> <a href=\"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/waiau\/\">Waiau (Maunakea)<\/a>; Pu\u02bbu H\u012bna\u02bbi; <a href=\"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/pu\u02bbu-huluhulu\/\">Pu\u02bbu Huluhulu (Maunakea)<\/a>; Waih\u016b, <a href=\"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/pohakuloa\/\">P\u014dhakuloa (Maunakea)<\/a>; Waiki\u02bbi, Pu\u02bbu Ke\u02bbeke\u02bbe; Pu\u02bbuloa, Pu\u02bbu Wa\u02bbawa\u02bba; Pu\u02bbu Poli\u02bbahu; <a href=\"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/pu\u02bbu-lilinoe\/\">Pu\u02bbu L\u012bl\u012bnoe<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Hi\u02bbona \u02bb\u0101ina nona k\u0113ia wahi | Feature(s) that contain this place:<\/strong> Ka\u02bbohe; Humu\u02bbula; <a href=\"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/ka-pae-%ca%bbaina-o-hawai%ca%bbi-na-kai-%ca%bbewalu\/hawai%ca%bbi\/\" data-type=\"page\" data-id=\"651\">Hawai\u02bbi<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong>H\u014d\u02bbulu\u02bbulu mana\u02bbo<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u02bbO Maunakea ke kuahiwi nui o ka mokupuni o Hawai\u02bbi. Ua kapa \u02bbia \u02bbo Maunakea &#8220;Ka Mauna a Kea&#8221; \u02bboiai, ma ka mo\u02bbok\u016b\u02bbauhau o ka mauna, he keiki \u02bbo Maunakea a W\u0101kea l\u0101ua \u02bbO Papawalinu\u02bbu e like me ka mea i \u02bbike \u02bbia ma ke mele h\u0101nau no Kauikeaouli i pa\u02bbi \u02bbia i ka makahiki 1866 ma  <em>Ka N\u016bpepa K\u016b\u02bboko\u02bba:<\/em> &#8220;O hanau ka mauna a Kea\/ Opuu ae ka mauna a Kea \/ O Wakea ke kane \/ O Papawalinuu ka wahine.&#8221; \u02bbO Maunakea ka home o kekahi o n\u0101 akua kaulana loa \u02bbo Hawai\u02bbi, \u02bbo ia ho\u02bbi \u02bbO Poli\u02bbahu, Lilinoe, Waiau, a me Kahoupok\u0101ne. Aia n\u0101 ala hele he nui ma kahi o k\u0113ia wahi ma muli o ka nui o n\u0101 huaka\u02bbi hele \u02bbana o n\u0101 maka\u02bb\u0101inana, n\u0101&nbsp;ali\u02bbi, a me n\u0101 malihini ma kahi o ka mauna.   <\/p>\n\n\n\n<p><strong>Description<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Mauanakea is the largest mountain on the island of Hawai\u02bbi. Maunakea is called &#8220;Ka Mauna a Kea&#8221; because in the genealogy of the mountain, Maunakea is the child of the deities W\u0101kea and Papawalinu\u02bbu. This is seen in the birth chant for the sovereign Kauikeaouli which was published in the year 1866 in <em>Ka N\u016bpepa K\u016b\u02bbokoa<\/em>: &#8220;O hanau ka mauna a Kea\/ Opuu ae ka mauna a Kea \/ O Wakea ke kane \/ O Papawalinuu ka wahine.&#8221; Maunakea is the home of many famous akua of Hawai\u02bbi, including Poli\u02bbahu, Lilinoe, Waiau, and Kahoupok\u0101ne. There are many trails along the mauna areas due to the many people who traveled there including residents, chiefs, and visitors.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u02bb\u014clelo kuhikuhi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>E ho\u02bbohana i ka inoa \u02bb\u0101ina \u02bbo &#8220;Maunakea&#8221; no n\u0101 kumuwaiwai pili i ka mauna ki\u02bbeki\u02bbe loa o ka mokupuni o Hawai\u02bbi a i \u02bbole in\u0101&nbsp;pili i kekahi \u02bb\u0101pana a hi\u02bbona \u02bb\u0101ina n\u014d paha ma luna o ka mauna. \u02bbO ia ho\u02bbi n\u0101 kumuwaiwai e pili ana i kekahi hana, ke kipa \u02bbana, ka mo\u02bbolelo, ka \u02bb\u0101ina, a i \u02bbole kekahi p\u014d\u02bbaiapili no k\u0113ia mauna. Mai koho i k\u0113ia hua\u02bb\u014dlelo no ke kai a i \u02bbole kekahi wahi i kapa \u02bbia \u02bbo Mauna Kea ma waho o k\u0113ia mauna ho\u02bbokahi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Instructions<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Use the term &#8220;Maunakea&#8221; for any resources that are related to the highest mountain on the island of Hawai\u02bbi or any area or feature that is on the mountain. This includes any resources that are about the activities, traveling, stories, the landscape, or any other context related to the mountain. Do not use this term for the ocean area or any other places that have the name Mauna Kea outside of the mountain itself.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>Mo\u02bbok\u016b\u02bbauhau | Genealogy\u00a0<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Akua | Deity:<\/em> <a href=\"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/akua\/wakea\/\">W\u0101kea<\/a>; <a href=\"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/akua\/poli%CA%BBahu\/\">Poli\u02bbahu<\/a>; <a href=\"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/akua\/lilinoe\/\">Lilinoe<\/a>; Waiau; Kahoupok\u0101ne, L\u012bhau; \u02bbAiwohik\u016bpua<\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>Hana | Practice:<\/strong><\/strong> K\u0101lai p\u014dhaku; Ua loa\u02bba ke koena o ka hana k\u0101lai p\u014dhaku ma ka mauna, me he mea l\u0101; \u02bbO ke k\u0101lai p\u014dhaku kekahi \u02bboihana i hana nui \u02bbia ma Maunakea.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>K\u016bmole | Source(s)<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"http:\/\/avakonohiki.weebly.com\/hawai699i.html.\">&#8220;Hawai\u02bbi Island&#8221; 1901. HGS Map #2124, Avakonohiki (website).<\/a>  <\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/ulukau.org\/cgi-bin\/hpn?e=q-0hpn--00-0-0--010---4----dtx--0-0l--1haw-Zz-1---20-about-Mauna+Kea--00031-00true-10escapewin-00&amp;a=d&amp;c=hpn&amp;cl=search&amp;d=HASHedce6fd918693620a571f1\">\u201cHumuula Mauka,\u201d Inoa \u02bb\u0100ina Hawai\u02bbi Database, Ulukau: The Hawaiian Electronic Library.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/ulukau.org\/cgi-bin\/hpn?e=q-0hpn--00-0-0--010---4----dtx--0-0l--1haw-Zz-1---20-about-Mauna+Kea--00031-00true-10escapewin-00&amp;a=d&amp;c=hpn&amp;cl=search&amp;d=HASH01cb43ebc1470e44532c9e42.\">\u201cKaohe Mauka,\u201d Inoa \u02bb\u0100ina Hawai\u02bbi Database, Ulukau: The Hawaiian Electronic Library. <\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/hilo.hawaii.edu\/maunakea\/library\/ref\/144\">Maly, Kep\u0101., and Onaona. Maly. <em>\u201cMauna Kea, Ka Piko Kaulana o Ka \u02bb\u0101ina\u201d = Mauna Kea, the Famous Summit of the Land<\/em>. Hilo, Hawai\u02bbi: Kumu Pono Associates, LLC, 2005. 糖心Vlog官方 Hilo Center for Maunakea Stewardship &#8211; Research Library.<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><em>Nupepa Kuokoa (Honolulu, Hawaii\u202f: 1861)<\/em>. Honolulu [Oahu, Hawaii]: H.M. Whitney, 1861.March 24, 1866:4<\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>Ho\u02bbopili \u02bbia i | Applied to:\u00a0<\/strong><\/strong><a href=\"https:\/\/uhawaii-manoa.primo.exlibrisgroup.com\/permalink\/01糖心Vlog官方AWAII_MANOA\/11uc19p\/alma9951066439505682\">Where are your sacred temples?\u02ba: notes on the struggle for Mauna a W\u0101kea,<\/a><a href=\"https:\/\/uhawaii-manoa.primo.exlibrisgroup.com\/permalink\/01糖心Vlog官方AWAII_MANOA\/11uc19p\/alma9921636264605682\">Keaomelemele ; &#8220;He moolelo kaao no Keaomelemele&#8221; (part 11)<\/a>, <a href=\"https:\/\/uhawaii-manoa.primo.exlibrisgroup.com\/permalink\/01糖心Vlog官方AWAII_MANOA\/11uc19p\/alma9927095494605682\">Mauna Kea, ka piko kaulana o ka \u02bb\u0101ina&#8221; = Mauna Kea, the famous summit of the land,<\/a> <a href=\"https:\/\/uhawaii-mauicc.primo.exlibrisgroup.com\/permalink\/01糖心Vlog官方AWAII_MAUI\/u1ot8v\/alma9910150761405681\">Hakalau Forest National Wildlife Refuge, Hawaii : hunting and public access<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><strong><strong>Mea haku | Created by:\u00a0<\/strong><\/strong>Na ka hui \u02bbimi na\u02bbauao o Ka Wai H\u0101pai<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Inoa | Name(s) Maunakea; Mauna a W\u0101kea; Mauna Kea Hi\u02bbona \u02bb\u0101ina | Land characteristic: Mauna Hi\u02bbona \u02bb\u0101ina o loko o k\u0113ia wahi | Feature(s) located within this place: Waiau (Maunakea); Pu\u02bbu H\u012bna\u02bbi; Pu\u02bbu Huluhulu (Maunakea); Waih\u016b, P\u014dhakuloa (Maunakea); Waiki\u02bbi, Pu\u02bbu &hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":154,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-416","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/416","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/users\/154"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=416"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/416\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2635,"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/416\/revisions\/2635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.hawaii.edu\/kawaihapai\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=416"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}