Inoa | Name(s)
Maunakea; Mauna a ; Mauna Kea
Hiʻona ʻāina | Land characteristic: Mauna
Hiʻona ʻāina o loko o kēia wahi | Feature(s) located within this place: Waiau (Maunakea); Puʻu Hīnaʻi; Puʻu Huluhulu (Maunakea); Waihū, Pōhakuloa (Maunakea); Waikiʻi, Puʻu Keʻekeʻe; Puʻuloa, Puʻu Waʻawaʻa; Puʻu ʴDZʻ; Puʻu Līlīnoe
Hiʻona ʻāina nona kēia wahi | Feature(s) that contain this place: Kaʻohe; Humuʻula; Ჹɲʻ
Hōʻuluʻulu manaʻo
ʻO Maunakea ke kuahiwi nui o ka mokupuni o Ჹɲʻ. Ua kapa ʻia ʻo Maunakea “Ka Mauna a Kea” ʻoiai, ma ka moʻokūʻauhau o ka mauna, he keiki ʻo Maunakea a lāua ʻO Papawalinuʻu e like me ka mea i ʻike ʻia ma ke mele hānau no Kauikeaouli i paʻi ʻia i ka makahiki 1866 ma Ka Nūpepa Kūʻokoʻa: “O hanau ka mauna a Kea/ Opuu ae ka mauna a Kea / O Wakea ke kane / O Papawalinuu ka wahine.” ʻO Maunakea ka home o kekahi o nā akua kaulana loa ʻo Ჹɲʻ, ʻo ia hoʻi ʻO ʴDZʻ, Lilinoe, Waiau, a me Kahoupokāne. Aia nā ala hele he nui ma kahi o kēia wahi ma muli o ka nui o nā huakaʻi hele ʻana o nā makaʻāinana, nā aliʻi, a me nā malihini ma kahi o ka mauna.
Description
Mauanakea is the largest mountain on the island of Ჹɲʻ. Maunakea is called “Ka Mauna a Kea” because in the genealogy of the mountain, Maunakea is the child of the deities and Papawalinuʻu. This is seen in the birth chant for the sovereign Kauikeaouli which was published in the year 1866 in Ka Nūpepa Kūʻokoa: “O hanau ka mauna a Kea/ Opuu ae ka mauna a Kea / O Wakea ke kane / O Papawalinuu ka wahine.” Maunakea is the home of many famous akua of Ჹɲʻ, including ʴDZʻ, Lilinoe, Waiau, and Kahoupokāne. There are many trails along the mauna areas due to the many people who traveled there including residents, chiefs, and visitors.
ʻŌlelo kuhikuhi
E hoʻohana i ka inoa ʻāina ʻo “Maunakea” no nā kumuwaiwai pili i ka mauna kiʻekiʻe loa o ka mokupuni o Ჹɲʻ a i ʻole inā pili i kekahi ʻāpana a hiʻona ʻāina nō paha ma luna o ka mauna. ʻO ia hoʻi nā kumuwaiwai e pili ana i kekahi hana, ke kipa ʻana, ka moʻolelo, ka ʻāina, a i ʻole kekahi pōʻaiapili no kēia mauna. Mai koho i kēia huaʻōlelo no ke kai a i ʻole kekahi wahi i kapa ʻia ʻo Mauna Kea ma waho o kēia mauna hoʻokahi.
Instructions
Use the term “Maunakea” for any resources that are related to the highest mountain on the island of Ჹɲʻ or any area or feature that is on the mountain. This includes any resources that are about the activities, traveling, stories, the landscape, or any other context related to the mountain. Do not use this term for the ocean area or any other places that have the name Mauna Kea outside of the mountain itself.
Moʻokūʻauhau | Genealogy
Akua | Deity: ; ʴDZʻ; Lilinoe; Waiau; Kahoupokāne, Līhau; ʻAiwohikūpua
Hana | Practice: Kālai pōhaku; Ua loaʻa ke koena o ka hana kālai pōhaku ma ka mauna, me he mea lā; ʻO ke kālai pōhaku kekahi ʻoihana i hana nui ʻia ma Maunakea.
Kūmole | Source(s)
Nupepa Kuokoa (Honolulu, Hawaii : 1861). Honolulu [Oahu, Hawaii]: H.M. Whitney, 1861.March 24, 1866:4
Hoʻopili ʻia i | Applied to: ,
Mea haku | Created by: Na ka hui ʻimi naʻauao o Ka Wai Hāpai